Máy ảnh CUBE của Andrea Pizzini: Nhiếp ảnh màu khổ lớn độc bản

Máy ảnh CUBE của Andrea Pizzini – nhà sáng lập trang tin nổi tiếng Sony Alpha Rumors – vừa tạo nên một cơn sốt lớn trong giới nhiếp ảnh khi hé lộ dự án nghệ thuật thể nghiệm độc nhất vô nhị. Đây là một chiếc máy ảnh dạng lều khổng lồ mà người chụp có thể trực tiếp bước vào bên trong để phơi sáng những bức ảnh màu độc bản khổ lớn lên tới 127 x 220 cm. Không dùng cảm biến số, không qua phim âm bản hay bất kỳ bước phóng đại nào, tác phẩm ra đời là bản gốc duy nhất thu trọn ánh sáng thực tại, mang đến một góc nhìn đầy mê hoặc về nhiếp ảnh quang học nguyên bản dành cho những ai đam mê máy ảnh và thiết bị ghi hình chuyên nghiệp.

CUBE: Khi chiếc máy ảnh trở thành một không gian có thể bước vào

Hầu hết cộng đồng công nghệ đều biết đến Andrea Pizzini với vai trò quản trị viên của trang tin Sony Alpha Rumors, nơi cập nhật nhanh nhất mọi tin đồn và công nghệ cảm biến kỹ thuật số tối tân. Tuy nhiên, trong tập phát sóng mới nhất của chương trình Focus Check trên CineD, Andrea đã xuất hiện với một tư cách hoàn toàn khác: một nghệ sĩ theo đuổi nhiếp ảnh thể nghiệm khổ siêu lớn với chiếc máy ảnh dạng lều mang tên CUBE.

Nguyên lý hoạt động của CUBE vẫn tuân thủ định luật quang học cơ bản tương tự như các dòng máy ảnh full-frame hiện đại, nhưng được nâng lên một quy mô khổng lồ. Thay vì ánh sáng đi qua ống kính rồi hội tụ lên một cảm biến kích thước 36 x 24 mm hay cảm biến medium format, ánh sáng từ chủ thể sẽ đi thẳng qua ống kính lớn và rọi trực tiếp lên một tấm vật liệu bắt sáng duy nhất gắn bên trong thành lều.

Điểm độc đáo hàng đầu của CUBE nằm ở tính cơ động. Mặc dù là một chiếc máy ảnh có kích thước như một căn phòng, Andrea đã thiết kế nó thành một cấu trúc lều di động có thể tháo lắp. Nhờ đó, thay vì phải đưa toàn bộ chủ thể hay người mẫu vào một phòng studio khép kín, ông có thể mang máy ảnh đến thẳng các bối cảnh tự nhiên, chẳng hạn như dãy núi hùng vĩ quanh Merano ở miền Bắc nước Ý. Tại đây, ông trực tiếp ghi lại sự biến chuyển kỳ diệu của ánh sáng tự nhiên qua từng khoảnh khắc trong ngày.

Kỹ thuật đảo ngược RA-4 trên giấy in Fujiflex: Tạo ảnh dương bản màu trực tiếp

Để tạo ra một bức ảnh màu khổ lớn mà không cần phóng đại từ phim âm bản, Andrea đã đưa ra một giải pháp kỹ thuật vô cùng táo bạo: sử dụng chính vật liệu in ảnh chuyên nghiệp FUJIFILM Fujiflex làm bề mặt nhận sáng trực tiếp bên trong máy ảnh.

Fujiflex là dòng vật liệu tráng bạc-halide (silver-halide) cao cấp trên nền polyester bóng bẩy của Fujifilm, vốn thường được các phòng lab nhiếp ảnh sử dụng trong máy rọi quang học hoặc máy in laser để tạo ra các bản in màu từ phim âm bản hay file kỹ thuật số. Khi đưa trực tiếp một tấm giấy in màu như Fujiflex vào buồng tối máy ảnh để chụp và tráng theo cách thông thường, kết quả thu được sẽ là một tấm ảnh âm bản với màu sắc và tông độ bị đảo nghịch hoàn toàn.

Để khắc phục điều này và có được một bức ảnh dương bản màu rực rỡ trực tiếp, Andrea đã áp dụng chu trình tráng đảo ngược RA-4 (RA-4 reversal processing). Đây là quy trình hóa chất phức tạp bao gồm nhiều giai đoạn liên hoàn:

• Hiện hình đen trắng lần đầu: Biến các hạt bạc halogenua đã phơi sáng thành bạc kim loại đen trắng.
• Phơi sáng lại (Re-exposure): Chiếu sáng đều toàn bộ tấm vật liệu ảnh để kích hoạt các hạt bạc chưa phơi sáng còn lại.
• Hiện hình màu: Hóa chất tráng màu phản ứng với các hạt bạc còn lại để sinh ra các lớp thuốc nhuộm màu tương ứng.
• Tẩy định hình (Bleach-fix): Loại bỏ toàn bộ phần bạc kim loại, chỉ giữ lại các hạt màu nguyên chất rực rỡ trên nền bóng polyester.

Quá trình nghiên cứu hệ thống lọc ánh sáng là thử thách lớn nhất. Andrea và nhóm bạn hỗ trợ dự án đã phải dành trọn vẹn hơn một năm liên tục thử nghiệm để kiểm soát độ cân bằng màu sắc chuẩn xác, đảm bảo màu da và cảnh sắc lên đúng tông dưới ánh đèn studio cũng như sự thay đổi nhiệt độ màu phức tạp ngoài trời.

Ống kính Apo-NIKKOR trên máy ảnh CUBE: Độ sâu trường ảnh siêu mỏng

Để phủ sáng toàn bộ diện tích tấm vật liệu ảnh khổng lồ có kích thước lên đến 127 x 220 cm (diện tích bề mặt gần 2,8 m²), các dòng ống kính chụp ảnh thông thường hoàn toàn bất lực vì vòng tròn thị trường (image circle) quá nhỏ. Andrea đã tìm đến giải pháp từ những ống kính kỹ thuật cổ điển: dòng ống kính Apo-NIKKOR.

Apo-NIKKOR là dòng ống kính trứ danh của Nikon chuyên dùng cho máy chụp bản sao (process camera) trong ngành in ấn đồ họa bản đồ và tài liệu khổ lớn. Chúng sở hữu thấu kính tiêu sắc cao cấp (Apochromatic) giúp triệt tiêu hiện tượng quang sai màu trên toàn bộ vùng ảnh phẳng khổng lồ. Andrea trang bị ba ống kính chủ lực: 480mm f/9, 890mm f/11 và 1210mm f/12.5.

Một điểm quang học cực kỳ thú vị được Andrea chia sẻ dành riêng cho độc giả là các con số quy đổi tương đương sang chuẩn cảm biến full-frame 35mm. Mặc dù tiêu cự 1210mm nghe như một ống kính siêu tele trong nhiếp ảnh số, nhưng khi đặt trên một tấm vật liệu ảnh có kích thước lên đến 127 x 220 cm, nó lại mang lại góc nhìn tương đương một ống kính góc rộng 20.6mm!

Đặc biệt, độ sâu trường ảnh (depth of field) tương đương của ống kính 1210mm f/12.5 trên khổ phim này đạt mức tương đương f/0.21 trên full-frame. Điều này tạo nên một hiệu ứng thị giác phi thường: góc chụp góc rộng bao quát toàn cảnh nhưng mặt phẳng lấy nét lại mỏng như lưỡi dao cạo. Chủ thể tách biệt hoàn toàn khỏi hậu cảnh với độ chuyển mượt mà, tạo nên chiều sâu không gian chân thực đến ngỡ ngàng.

Bảng thông số kỹ thuật máy ảnh CUBE và quy đổi tương đương Full-frame

Dưới đây là bảng tổng hợp các thông số kỹ thuật chi tiết của hệ thống máy ảnh CUBE và bảng tính quy đổi quang học tương đương do chính Andrea Pizzini tính toán dựa trên đường chéo khung hình ở khoảng cách lấy nét vô cực:

Lưu ý: Andrea nhấn mạnh các khẩu độ tương đương nêu trên mô tả đặc tính quang học về độ sâu trường ảnh (DOF), không phải là thông số thiết lập độ phơi sáng thực tế khi bấm máy.

Giá trị của độc bản từ máy ảnh CUBE: Không pixel, không lưới in

Andrea mô tả trải nghiệm khi nhìn thấy tác phẩm hoàn thiện mang lại cảm giác trực diện tương tự như một tấm ảnh Polaroid khổng lồ. Tuy nhiên, thay vì lớp thuốc tự tráng tích hợp, tấm giấy khổ lớn phải trải qua nhiều bước xử lý hóa chất tỉ mỉ trong phòng tối.

Do không tồn tại phim âm bản trung gian và cũng không có bất kỳ file ảnh kỹ thuật số nào, mỗi tác phẩm treo trên tường triển lãm là bản gốc duy nhất trên thế giới. Kể cả khi sử dụng máy scan độ phân giải hàng gigapixel hiện đại nhất để quét lại, bản in tái bản vẫn bị giới hạn bởi lưới điểm hạt mực và đặc tính bề mặt của phương pháp in mới.

Khi người xem đứng chiêm ngưỡng bức ảnh ở khoảng cách xa, họ sẽ cảm nhận được sự hài hòa tuyệt đối về màu sắc và bố cục không gian. Nhưng khi bước lại gần sát bức tường, một thế giới chi tiết hoàn toàn mới mở ra. Bức ảnh không hề bị vỡ hạt như khi phóng to phim âm bản 35mm, cũng không lộ ra các ma trận điểm ảnh (pixel grid) như trên màn hình số hay công nghệ in phun. Từng đường vân da người mẫu, từng sợi chỉ dệt trên thớ vải, hay sự chuyển màu tinh vi trên cánh hoa đều hiện lên sống động và mượt mà tuyệt đối.

Hành trình hồi sinh máy ảnh CUBE và triết lý trung thực trong kỷ nguyên số

Ý tưởng về việc tạo ra những bức ảnh dương bản màu khổ bức tường đã nhen nhóm trong Andrea từ năm 2002, khi ông quyết định từ bỏ phim âm bản màu để chuyển hẳn sang chụp phim dương bản (slide). Sự thỏa mãn khi được ngắm nhìn trực tiếp một hình ảnh dương bản trong veo dưới ánh sáng mà không cần qua khâu scan hay phóng đại đã thôi thúc ông mở rộng kích thước của nó lên vô cực.

Vào năm 2009, Andrea cùng người bạn thân thiết Christian Martinelli đã dựng nên chiếc máy ảnh khối lập phương đầu tiên với cạnh 2 mét được bao phủ bằng gương, sử dụng vật liệu Ilfochrome trực tiếp. Tuy nhiên, sự ra đi đột ngột của Christian vào năm 2022 đã giáng một đòn nặng nề, khiến Andrea tưởng chừng như phải gác lại vĩnh viễn dự án tâm huyết này. Mãi đến năm 2025, nhờ sự động viên và hỗ trợ hết mình từ những người bạn thân, ông mới tìm lại được động lực để hồi sinh chiếc máy ảnh CUBE.

Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và các phần mềm hậu kỳ kỹ thuật số đang làm lu mờ ranh giới của sự chân thực, Andrea kiên định theo đuổi triết lý "sự trung thực của quy trình" (honesty of process). Ông không cắt ghép, không chỉnh sửa da, không chỉnh màu hậu kỳ. Tất cả những gì xuất hiện trên tác phẩm đều là kết quả thuần khiết của ánh sáng, hóa chất và sự tương tác giữa con người với không gian tự nhiên.

Video chi tiết về quá trình chế tạo và vận hành máy ảnh CUBE

Để lắng nghe toàn bộ những chia sẻ xúc động của Andrea Pizzini về câu chuyện đằng sau chiếc máy ảnh CUBE cũng như xem cận cảnh quá trình vận hành cỗ máy độc đáo này, bạn đọc có thể theo dõi tập podcast chi tiết dưới đây:

Ý nghĩa của dự án máy ảnh CUBE đối với cộng đồng nhiếp ảnh

Dự án máy ảnh CUBE không nhằm mục đích thương mại hóa đại trà hay thay thế các dòng máy ảnh mirrorless hiện đại, mà nó đóng vai trò như một nguồn cảm hứng nghệ thuật sâu sắc cho cộng đồng yêu nhiếp ảnh:

• Khơi gợi giá trị cốt lõi của nhiếp ảnh: Nhắc nhở người cầm máy về bản chất kỳ diệu của ánh sáng, thời gian phơi sáng và quang học thuần túy.
• Sự chậm rãi và thấu cảm: Khác với thao tác bấm máy liên tục hàng chục khung hình mỗi giây trên máy kỹ thuật số, mỗi cú chụp bằng máy CUBE đòi hỏi hàng giờ chuẩn bị, tính toán góc độ và sự thấu hiểu tuyệt đối giữa nghệ sĩ bấm máy với chủ thể.
• Khẳng định sức hút bất tận của analog: Dù công nghệ cảm biến số có phát triển đến đâu với các dòng máy ảnh medium format siêu nét, trải nghiệm chạm vào một tấm ảnh dương bản quang hóa kích thước thật vẫn mang lại rung cảm nghệ thuật vô giá.

Tác giả: Nexshop

NexShop là cửa hàng máy ảnh, máy quay chính hãng tại Hà Nội. Nơi mua sắm máy ảnh và các thiết bị công nghệ chính hãng với đầy đủ các mặt hàng từ phụ kiện đến các dòng sản phẩm cao cấp. Thương hiệu có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, ống kính, máy ảnh, thiết bị công nghệ,... NexShop phụ trách chuyên môn viết bài chia sẻ kiến thức mang đến những thông tin hữu ích cho bạn đọc.

Số điện thoại: 0868417786

Email: okharon@gmail.com

Địa chỉ: Số 10 - Ngõ 12 - Phố Trần Quý Kiên - Quận Cầu Giấy - Thành Phố Hà Nội"