Cuộc điều tra nghi vấn dùng trí tuệ nhân tạo tại Nikon Small World in Motion 2026 đã khép lại với bước ngoặt lớn cho giới nhiếp ảnh khoa học. Sau khi rà soát lại video thắng giải ban đầu của Tiến sĩ Ning Xu trước phản ứng gay gắt từ các nhà sinh học, ban tổ chức Nikon Small World chính thức tước giải thưởng vì vi phạm quy định về AI tạo sinh và đôn nhà nghiên cứu Việt Nam Nguyễn Nam Nhật lên vị trí quán quân.
📑 Mục lục bài viết
Cuộc thi thường niên bước sang mùa giải thứ 16 do hãng máy ảnh Nikon tổ chức vốn nổi tiếng nhằm tôn vinh vẻ đẹp và tính nghệ thuật của thế giới vi mô dưới kính hiển vi, thu hút hơn 340 tác phẩm video từ 40 quốc gia. Do phần lớn khung hình hiển vi mang tính trừu tượng cao, người xem phổ thông khó lòng nhận ra điểm sai lệch nếu không có kiến thức chuyên môn.
Tuy nhiên, ngay sau khi Tiến sĩ Ning Xu được công bố giành giải Nhất vào tháng 9/2026, cộng đồng nhà khoa học quốc tế lập tức lên tiếng chỉ ra nhiều điểm phi lý. Theo nội dung bài dự thi, đoạn video mô tả chuyển động của lông mao — những cấu trúc dạng sợi mảnh lót bên trong đường thở — lấy từ mô của một trẻ em mắc chứng rối loạn vận động lông mao nguyên phát, một bệnh di truyền hiếm gặp gây nhiễm trùng phổi, xoang và tai mạn tính.
Phó Giáo sư Edward Phelps tại Đại học Florida đã chia sẻ công khai trên LinkedIn rằng có rất nhiều vấn đề nghiêm trọng trong đoạn phim này. Ông chỉ ra hiện tượng các cấu trúc màu tím thoắt ẩn thoắt hiện một cách vô lý, còn những sợi lông mao màu xanh lá cây lại tự nhiên mọc ra từ khoảng không và không hề khớp với kích thước sinh học đã biết.
Làn sóng nghi ngờ càng tăng mạnh khi Ian Donovan — nghiên cứu sinh y khoa và tiến sĩ tại Trung tâm Y tế UT Southwestern — kiểm tra đoạn video bằng công cụ Google Gemini. Kết quả phân tích phát hiện dấu thủy vân ẩn SynthID của Google, vốn được nhúng vào nội dung có sự can thiệp tạo sinh bởi trí tuệ nhân tạo.
Trước phản ứng gay gắt của giới chuyên môn, Tiến sĩ Ning Xu — nhà nghiên cứu kỹ thuật quang học tại Đại học Quốc gia Singapore — được ghi nhận đã phản hồi trên LinkedIn. Theo tạp chí Nature, ông thừa nhận có áp dụng một mô hình AI ở khâu hậu kỳ lên dữ liệu thang độ xám đã tái tạo nhằm phân biệt và tô màu các cấu trúc có hình thái tương đồng.
Dù vậy, ông khẳng định mình không vi phạm thể lệ cuộc thi vốn nêu rõ cấm các video do AI tạo ra. Thế nhưng đến ngày 1/10/2026 theo ghi nhận của PetaPixel, các bình luận giải thích của Tiến sĩ Xu trên bài đăng đã biến mất và toàn bộ hồ sơ LinkedIn của ông cũng bị xóa bỏ. Trên mạng xã hội Bluesky, nhà khoa học Sarah Goetz bày tỏ sự thất vọng sâu sắc khi hình ảnh tổng hợp xuất hiện trong sân chơi tôn vinh sinh học, còn nhiều đồng nghiệp yêu cầu người dự thi công bố dữ liệu video thang độ xám gốc để chứng minh tính xác thực.
Ban đầu, ban tổ chức Nikon Small World thông báo trên LinkedIn rằng họ đang rà soát lại toàn bộ thông tin thẩm định vòng đầu cùng hồ sơ kỹ thuật do Tiến sĩ Xu cung cấp về thiết bị hiển vi, phương pháp chụp và quy trình xử lý hình ảnh. Sau quá trình đánh giá kỹ lưỡng và tham vấn hội đồng giám khảo, Nikon đã công bố phán quyết chính thức trên trang tin của giải thưởng.
Theo thông cáo cập nhật từ Nikon, video chiến thắng ban đầu đã không đáp ứng các quy định của cuộc thi liên quan đến trí tuệ nhân tạo tạo sinh. Do đó, ban tổ chức quyết định loại tác phẩm khỏi danh sách đoạt giải và điều chỉnh lại toàn bộ thứ hạng của mùa giải 2026.
Nikon cũng nhấn mạnh rằng quyết định tước giải này chỉ căn cứ thuần túy trên tiêu chí hợp lệ theo thể lệ cuộc thi, hoàn toàn không nhằm đánh giá uy tín nghề nghiệp, đóng góp khoa học hay động cơ cá nhân của thí sinh. Đồng thời, hãng nhìn nhận tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ xử lý ảnh và AI đang đặt ra thách thức mới cho mọi giải thưởng quốc tế, buộc cuộc thi phải rà soát lại bộ quy tắc và quy trình kiểm chứng dữ liệu gốc trong những năm tới.
Sau khi bảng xếp hạng được điều chỉnh công bằng, những tác phẩm ghi hình chân thực thế giới vi sinh vật và tế bào đã được đôn lên vị trí xứng đáng. Đáng tự hào nhất là ngôi vị giải Nhất chính thức gọi tên đại diện Việt Nam Nguyễn Nam Nhật với đoạn phim ghi lại chuyển động của chú giun tròn nhỏ cùng sinh vật đơn bào Dileptus bằng kỹ thuật tương phản giao thoa vi sai (DIC) ở độ phóng đại 40X.
Các thứ hạng tiếp theo trong top 5 năm nay quy tụ nhiều góc nhìn ấn tượng về tự nhiên dưới kính hiển vi, từ ấu trùng sứa trong giọt nước cho tới quá trình phân chia tế bào và sên biển kích thước vài milimet:
| Thứ hạng mới | Người thực hiện | Chủ đề tác phẩm | Độ phóng đại |
|---|---|---|---|
| Giải Nhất | Nguyễn Nam Nhật (Việt Nam) | Giun tròn nhỏ và sinh vật đơn bào Dileptus khám phá thế giới vi mô | 40X (kỹ thuật DIC) |
| Giải Nhì | Benedikt Pleyer (Đức) | Ấu trùng sứa lơ lửng trong giọt nước | 25X |
| Giải Ba | Tiến sĩ Andrew Moore (HHMI Janelia) | Sự phân chia tế bào đồng bộ ở các tế bào lân cận | 63X |
| Giải Tư | Patrick Hickey (Anh) | Động lực học ty thể và lục lạp trong tế bào lá cây thài lài tía | 40X |
| Giải Năm | Tiến sĩ Igor Adameyko (Áo) | Sên biển tí hon Cyerce kikutarobabai dài 3 mm di chuyển | 0.9X tới 40X (vật kính 10X) |
Sự cố tại mùa giải 2026 cho thấy ranh giới giữa "hỗ trợ khử nhiễu, tô màu hậu kỳ bằng AI" và "AI tạo sinh làm sai lệch chi tiết vật lý" đang trở thành bài toán hóc búa không chỉ với nhiếp ảnh nghệ thuật mà cả lĩnh vực khoa học. Khi các mô hình mạng nơ-ron có khả năng tự suy diễn cấu trúc chưa từng tồn tại trong ảnh gốc, những sai số dù nhỏ cũng dễ phá vỡ giá trị tư liệu của bức ảnh hay thước phim.
Đối với cộng đồng yêu nhiếp ảnh, việc lưu giữ đầy đủ tệp ảnh hoặc video thô nguyên bản (RAW) đang trở thành lá chắn quan trọng nhất giúp nhiếp ảnh gia bảo vệ uy tín cá nhân trước mọi nghi vấn. Cũng như các hệ thống máy ảnh, máy quay phim chính hãng hiện đại chú trọng tính năng xác thực nguồn gốc tệp tin, các sân chơi nhiếp ảnh lớn trong thời gian tới chắc chắn sẽ siết chặt quy trình kiểm tra dữ liệu gốc ngay từ vòng chấm giải.
Dưới đây là đoạn phim hiển vi đã chính thức vươn lên vị trí quán quân của nhà nghiên cứu Việt Nam Nguyễn Nam Nhật, ghi lại cảnh chú giun tròn nhỏ tương tác cùng sinh vật đơn bào Dileptus trong thế giới vi mô chân thực:
Đây là hạng mục thi video hiển vi thường niên do Nikon tổ chức nhằm tôn vinh vẻ đẹp và tính nghệ thuật của thế giới vi mô đang chuyển động. Năm 2026 đánh dấu lần tổ chức thứ 16 với hơn 340 tác phẩm dự thi gửi về từ 40 quốc gia.
Các nhà sinh học phát hiện nhiều lỗi phi lý trong video, như các khối cấu trúc màu tím tự xuất hiện rồi biến mất và các sợi lông mao xanh mọc lên từ khoảng trống không khớp kích thước tự nhiên. Ngoài ra, việc kiểm tra bằng Google Gemini còn tìm thấy thủy vân ẩn SynthID.
Theo tạp chí Nature, ông thừa nhận có dùng mô hình AI hỗ trợ ở bước hậu kỳ trên dữ liệu thang độ xám đã tái tạo để phân biệt và tô màu cấu trúc, nhưng phủ nhận việc dùng AI tạo video mới. Không lâu sau đó, các bình luận của ông cùng tài khoản LinkedIn đều không còn truy cập được.
Sau khi kiểm tra tài liệu kỹ thuật và tham vấn ban giám khảo, Nikon xác định video của Tiến sĩ Xu không tuân thủ quy định về AI tạo sinh của cuộc thi. Hãng đã tước danh hiệu và điều chỉnh lại bảng xếp hạng, đồng thời khẳng định quyết định chỉ xét trên thể lệ dự thi.
Sau khi bảng xếp hạng được cập nhật, đại diện Việt Nam Nguyễn Nam Nhật đã chính thức nhận giải Nhất với video ghi hình giun tròn nhỏ và sinh vật đơn bào Dileptus bằng kỹ thuật hiển vi tương phản giao thoa vi sai ở độ phóng đại 40X.
✍️ Tác giả: Đội ngũ biên tập NexShop — chuyên gia về thiết bị máy ảnh & công nghệ hình ảnh
📅 Cập nhật lần cuối: 20/11/2026
🔬 Nguồn: Bài viết được NexShop biên tập và cập nhật từ PetaPixel, thông cáo chính thức của Nikon Small World và Colossal.
Tác giả: Nexshop
NexShop là cửa hàng máy ảnh, máy quay chính hãng tại Hà Nội. Nơi mua sắm máy ảnh và các thiết bị công nghệ chính hãng với đầy đủ các mặt hàng từ phụ kiện đến các dòng sản phẩm cao cấp. Thương hiệu có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, ống kính, máy ảnh, thiết bị công nghệ,... NexShop phụ trách chuyên môn viết bài chia sẻ kiến thức mang đến những thông tin hữu ích cho bạn đọc.
Số điện thoại: 0868417786
Email: okharon@gmail.com
Địa chỉ: Số 10 - Ngõ 12 - Phố Trần Quý Kiên - Quận Cầu Giấy - Thành Phố Hà Nội"
CÔNG TY TNHH NEXSHOP
Mã số thuế: 0106922540

Đăng ký nhận tin
Đồng hành cùng chúng tôi
Đang xử lý...
CÔNG TY TNHH NEXSHOP / Mã số thuế: 0106922540 / Copyright 2026 Nexshop. All rights reserved.
Thiết kế web bởi
Nhanh.vn