Nikon Thua Kiện: Liệu Ngàm RF Canon Có Buộc Phải Mở Cửa?

Đầu năm nay, Nikon đã đâm đơn kiện Viltrox tại Trung Quốc, cáo buộc hãng ống kính này vi phạm sở hữu trí tuệ liên quan đến ngàm Z và đòi bồi thường thiệt hại cũng như phí bản quyền. Tuy nhiên, vào mùa hè vừa qua, tòa án đã bác bỏ yêu cầu của Nikon và phán quyết có lợi cho Viltrox. Phán quyết này đã tạo ra một tiền lệ pháp lý cực kỳ quan trọng, có khả năng ảnh hưởng sâu rộng đến Canon – ông lớn hiện đang sở hữu ngàm máy ảnh mirrorless 'kín cổng cao tường' duy nhất trên thị trường.

🎬 Video chi tiết

Câu hỏi đặt ra là, nếu bằng sáng chế của ngàm Z của Nikon bị vô hiệu hóa, vậy điều gì khiến ngàm RF của Canon có thể khác biệt? Để tìm câu trả lời, chúng ta cần xem xét kỹ hơn lý do tại sao Nikon lại thất bại trước Viltrox.

Lưu ý của tác giả: Các thông tin pháp lý và nhận định dưới đây được đúc rút từ cuộc trò chuyện với một luật sư chuyên về bằng sáng chế có tiếng, người đã yêu cầu giấu tên.

Nikon Thua Kiện: Lý Do Tại Sao?

Nikon đã thua kiện Viltrox tại Trung Quốc vì Tòa án cho rằng bằng sáng chế thiết kế ngàm Z của họ thiếu 'bước đột phá sáng tạo', coi những điều chỉnh về kích thước và bố cục là lựa chọn kỹ thuật thông thường, không đủ điều kiện được cấp bằng sáng chế.

Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Quốc gia Trung Quốc (CNIPA) đã xem xét lập luận của Nikon và không chỉ bác bỏ yêu cầu của hãng về việc Viltrox phải bồi thường, mà còn tuyên bố vô hiệu hóa một trong những bằng sáng chế cốt lõi về thiết kế ngàm Z của Nikon. Bằng sáng chế đó bao gồm các khía cạnh cụ thể về cấu trúc khớp nối (bayonet tabs) vật lý, chân tiếp xúc điện tử (terminal pins) và bố cục mạch điện của ngàm Z.

CNIPA đã phán quyết rằng bằng sáng chế của Nikon thiếu một 'bước đột phá sáng tạo' (đây là thuật ngữ pháp lý tương đương với cụm từ 'non-obviousness' trong luật Hoa Kỳ) và hơn nữa, nhận định rằng việc điều chỉnh nhỏ về chiều dài, góc độ và sắp xếp các khớp nối hoặc chân tiếp xúc điện tử so với các ngàm máy ảnh hiện có chỉ là một lựa chọn kỹ thuật thông thường, chứ không phải là một phát minh đột phá có thể cấp bằng sáng chế.

Mặc dù kích thước vật lý và vị trí các linh kiện điện tử trên ngàm Z khác với ngàm F trước đây của Nikon, tòa án vẫn xác định rằng những thay đổi này (như kích thước khớp nối hay số lượng và vị trí chân tiếp xúc) không độc đáo, đặc biệt hay mang tính sáng tạo. Do đó, chúng không thể được cấp bằng sáng chế.

Vì yêu cầu cốt lõi của vụ kiện phụ thuộc hoàn toàn vào tính hợp lệ của bằng sáng chế Nikon, chiến thắng của Viltrox đã tước đi cơ sở pháp lý cần thiết để Nikon theo đuổi việc đòi bồi thường. Nikon không thể, về mặt pháp lý, ngăn cản Viltrox hoặc bất kỳ nhà sản xuất ống kính bên thứ ba nào ở Trung Quốc sản xuất và bán các ống kính tự động lấy nét (autofocus) cho ngàm Z.

“Vì sự tôn trọng đối với hệ thống tư pháp, chúng tôi sẽ không cung cấp thêm chi tiết vào thời điểm này,” Nikon chia sẻ với PetaPixel.

Về phần mình, Viltrox cũng không muốn khoe khoang về chiến thắng này và đã chọn giữ im lặng:

• “Chúng tôi thực sự cảm kích sự quan tâm và ủng hộ của quý vị. Tuy nhiên, vào thời điểm hiện tại, chúng tôi không có bất kỳ thông tin chính thức hay cập nhật nào có thể chia sẻ về chủ đề này.”
• “Đối với các câu hỏi về những tác động tiềm ẩn trong tương lai hoặc các ngàm khác, chúng tôi rất tiếc không có bất kỳ bình luận hay thông tin nào vào lúc này. Nếu có bất kỳ cập nhật chính thức nào trong tương lai có thể được công bố, chúng tôi chắc chắn sẽ thông báo cho quý vị.” – Viltrox.

Tiền Lệ Này Ảnh Hưởng Đến Các Khu Vực Khác Như Thế Nào?

Phán quyết từ vụ kiện của Nikon chỉ có hiệu lực tại Trung Quốc, nhưng nó tạo ra rủi ro pháp lý lớn cho Nikon nếu hãng kiện Viltrox ở các khu vực khác, có thể dẫn đến việc vô hiệu hóa bằng sáng chế ngàm Z trên toàn cầu.

Nikon chỉ thua vụ kiện này ở Trung Quốc, điều đó có nghĩa là ở bất kỳ khu vực nào khác mà hãng nắm giữ bằng sáng chế ngàm Z — chẳng hạn như ở Hoa Kỳ hoặc Châu Âu — Nikon vẫn có thể kiện để ngăn chặn việc phân phối và bán các ống kính của Viltrox vi phạm.

Nhưng khả năng cao là họ sẽ không làm vậy.

Nikon có lẽ đang bị “dội gáo nước lạnh” bởi thất bại này, và họ có thể cảm thấy việc kiện ở các khu vực khác giờ đây tiềm ẩn quá nhiều rủi ro. Điều gì sẽ xảy ra nếu họ cũng thua ở Châu Âu hay Hoa Kỳ? Những vấn đề mà họ đang đối mặt sẽ trở nên phức tạp hơn gấp bội.

Thực tế là hệ thống pháp luật Trung Quốc rất mang tính chính trị và có cảm giác khó có được phán quyết công bằng ở đó, đặc biệt là giữa một công ty nước ngoài và một công ty nội địa, như trường hợp này. Do đó, đây không phải là một ví dụ tuyệt vời để phân tích bằng sáng chế một cách khách quan. Vì vậy, có thể nói rằng chiến thắng của Viltrox ở Trung Quốc không có nhiều ảnh hưởng đến cách một tòa án khác sẽ phán quyết về cùng một chủ đề.

Tuy nhiên, Viltrox rất có thể sẽ sử dụng các lập luận pháp lý đã thắng kiện ở Trung Quốc trong các tòa án nước ngoài đó. Mặc dù các tòa án Trung Quốc khá bảo vệ các công ty nội địa của họ, điều đó không có nghĩa là các kết luận mà tòa án đưa ra sẽ không được các tòa án quốc tế khác chấp nhận.

Vấn đề nằm ở sự phụ thuộc của bằng sáng chế Nikon vào các thiết kế ngàm trước đây. Một “ngàm mới” phải thực sự mới lạ để có thể được cấp bằng sáng chế. Máy ảnh và cách chúng gắn ống kính đã thay đổi rất ít trong 60 năm qua. Việc ngàm có đường kính lớn hơn một chút khó có thể là đủ nếu bị thách thức trước tòa. Sự lặp lại có lẽ không còn được bảo vệ và chỉ vì Nikon được cấp bằng sáng chế không có nghĩa là nó sẽ đứng vững trước sự kiểm tra gắt gao của một vụ kiện, ngay cả bên ngoài Trung Quốc.

Về cơ bản, việc kiện Viltrox trên phạm vi quốc tế có rủi ro khá cao là bằng sáng chế ngàm Z của Nikon sẽ bị vô hiệu hóa trên toàn cầu. Tác giả nghĩ đây không phải là rủi ro mà Nikon sẵn sàng chấp nhận.

Thêm vào đó, ngay cả khi thắng trận chiến bằng sáng chế đó ở Mỹ hoặc Châu Âu, Nikon cũng chưa chắc đã ngăn chặn thành công việc bán ống kính của Viltrox. Trung Quốc đã phán quyết rằng Viltrox có thể tiếp tục sản xuất các ống kính, vốn được sản xuất tại Trung Quốc, vì vậy về lý thuyết, Nikon sẽ chỉ có thể chặn các lô hàng trực tiếp đến các kênh bán lẻ chính thức ở các thị trường khác. Nhưng có nhiều cách khác để bỏ qua các kiểm soát nhập khẩu truyền thống này — hãy nhìn vào trường hợp của DJI Pocket 4P. Sản phẩm này bị cấm chính thức ở Hoa Kỳ, nhưng việc sở hữu nó vẫn tương đối dễ dàng.

Hơn nữa, tại Trung Quốc, thị trường máy ảnh lớn thứ hai thế giới, sẽ không có bất kỳ hạn chế pháp lý nào tiếp tục áp dụng.

Tất cả những điều này đưa chúng ta trở lại câu hỏi ban đầu: nếu bằng sáng chế ngàm Z của Nikon bị vô hiệu hóa, điều gì khiến ngàm RF của Canon có thể khác biệt?

Canon Đang Đối Mặt Với Tình Thế Khó Xử?

Canon hiện đối mặt với tình thế khó khăn sau phán quyết của CNIPA về Nikon, vì các bằng sáng chế ngàm RF của hãng tương tự về cấu trúc vật lý và điện tử, vốn đã được coi là không mới lạ và không thể cấp bằng sáng chế theo tiền lệ mới này.

Nikon không phải là thương hiệu máy ảnh đầu tiên thách thức một nhà sản xuất ống kính có trụ sở tại Trung Quốc vì vi phạm sở hữu trí tuệ của mình, nhưng họ là công ty đầu tiên thực sự hành động. Trước đó, Canon là “ông lớn” trong ngành, và hãng đã sử dụng sức nặng của mình để đơn thuần đe dọa các nhà sản xuất ống kính.

Trở lại năm 2022, Viltrox từng tuyên bố đã ngừng sản xuất và bán các ống kính tự động lấy nét ngàm RF vì bị Canon đe dọa hành động pháp lý. Vài tuần sau, Canon đã xác nhận việc này:

“SHENZHEN JUEYING TECHNOLOGY CO.LTD, sản xuất ống kính tự động lấy nét cho ngàm RF của Canon dưới thương hiệu 'Viltrox'. Canon tin rằng các sản phẩm này vi phạm bằng sáng chế và quyền thiết kế của họ, và do đó đã yêu cầu công ty ngừng mọi hoạt động vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của Canon.”

Bốn năm trước, Viltrox nhỏ hơn, yếu hơn và nghèo hơn. Điều đó, cộng với việc Canon thực sự không đệ đơn kiện; họ chỉ đe dọa. Rất nhiều điều đã thay đổi kể từ đó. Viltrox đã thực sự trưởng thành như một nhà sản xuất ống kính và nhận được sự tôn trọng đáng kể từ giới nhiếp ảnh. Nhưng quan trọng hơn, họ là một công ty vững mạnh, giàu có và thông minh hơn nhiều. Chiến thắng của Viltrox chứng tỏ rằng các nhà sản xuất ống kính nội địa giờ đây có đủ nguồn lực tài chính và pháp lý để chủ động vô hiệu hóa bằng sáng chế của các nhà sản xuất máy ảnh. Điều này thay đổi đáng kể động lực quyền lực trong ngành.

Mặc dù chúng ta sẽ không bao giờ biết được, tác giả cho rằng khó có khả năng Nikon đã vội vã ra tòa với vụ kiện của mình. Nhiều khả năng, hãng đã gửi một yêu cầu ngừng và hủy bỏ tương tự như Canon đã làm, nhưng lần này Viltrox đã “bật lại” Nikon, một quyết định cuối cùng đã mang lại kết quả tốt.

Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu Viltrox tiếp tục sản xuất ống kính ngàm RF? Liệu Canon có thực hiện lời đe dọa từ năm 2022 và thực sự kiện lần này không?

Hàng Rào Pháp Lý Của Canon Đang Lung Lay

Các bằng sáng chế của Canon cho ngàm RF, đặc biệt là về khớp nối ba tab và 12 chân tiếp xúc điện tử, có nguy cơ bị vô hiệu hóa tương tự như bằng sáng chế ngàm Z của Nikon, do tiền lệ của CNIPA khẳng định các thiết kế vật lý có nguồn gốc từ công nghệ ngàm cũ không được coi là mới lạ và không thể cấp bằng sáng chế.

Đầu tiên, hãy xem xét Canon đã đăng ký bằng sáng chế cụ thể những gì ở Trung Quốc. Không thể liên kết trực tiếp đến chúng, nhưng chúng được liệt kê trên Hệ thống Tra cứu Bằng sáng chế của CNIPA. Các bằng sáng chế thiết kế và tiện ích của Canon đọc khá giống với của Nikon và bao gồm hai lĩnh vực chính: khớp nối ba tab (và kích thước chính xác của nó) cũng như giao diện vật lý, gồm 12 chân tiếp xúc điện tử. Các bằng sáng chế tiện ích của hãng còn bao gồm các thuật toán và tín hiệu được truyền giữa ống kính và thân máy ảnh, cùng với quyền sở hữu trí tuệ của công ty về cách máy ảnh điều khiển tự động lấy nét (autofocus), chống rung quang học (optical image stabilization) và đầu vào từ vòng điều khiển (Control ring) của Canon.

Tóm lại, sự bảo vệ pháp lý của Canon đối với ngàm RF phụ thuộc rất nhiều vào các bằng sáng chế bao gồm kết nối điện tử vật lý và cấu trúc khớp nối. Vấn đề tiềm ẩn đối với Canon là lý do của CNIPA trong vụ kiện Nikon đã tạo ra một tiền lệ hành chính rõ ràng ở Trung Quốc: các hình học mặt bích vật lý và cách sắp xếp chân tiếp xúc có nguồn gốc từ các công nghệ ngàm trước đây (trong trường hợp của Canon là EF hoặc EF-M) không mới lạ và do đó không thể được cấp bằng sáng chế.

Nếu Canon kiện và Viltrox đưa thách thức đó ra tòa án Trung Quốc, rất có khả năng CNIPA sẽ áp dụng chính xác lý do tương tự cho ngàm RF như họ đã làm với ngàm Z.

Canon và Nikon Sẽ Làm Gì Tiếp Theo?

Đối mặt với nguy cơ bị vô hiệu hóa bằng sáng chế, Nikon và Canon có thể sử dụng các chiến lược như khóa phần mềm hoặc kiện ra tòa án quốc tế để buộc các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba như Viltrox phải thỏa thuận và trả phí cấp phép.

Mặc dù phán quyết của CNIPA chỉ trực tiếp vô hiệu hóa bằng sáng chế cụ thể của Nikon tại Trung Quốc, nó đã phơi bày một điểm yếu pháp lý lớn trong cách các nhà sản xuất máy ảnh bảo vệ các ngàm ống kính đóng (hoặc bán đóng) của họ. Giờ đây có một lộ trình pháp lý đã được thử nghiệm để thách thức bản chất của bất kỳ và tất cả các ngàm ống kính, bao gồm Canon RF, Leica L và Micro Four Thirds. Hiện có ít rủi ro hơn đáng kể đối với việc sản xuất và bán các ống kính bên thứ ba không có giấy phép cho bất kỳ hệ thống mirrorless nào ở Trung Quốc.

Trong trường hợp của Nikon, hãng có thể cân nhắc việc khóa phần mềm trên máy ảnh của mình để ngăn chặn việc sử dụng một số ống kính nhất định thông qua các giao thức phần mềm được mã hóa, yêu cầu một 'cái bắt tay' giữa ống kính và thân máy. Điều này sẽ ít tốn kém hơn đáng kể và ít rủi ro hơn nhiều so với việc cố gắng bảo vệ bằng sáng chế ở các tòa án khác, nhưng nó vẫn còn xa mới hoàn hảo.

Thứ nhất, việc khóa phần mềm thường bị người tiêu dùng phản đối rất gay gắt. Ngay cả khi không có biện pháp khóa nào được áp dụng, Sony vẫn hứng chịu làn sóng chỉ trích lớn trên mạng khi các ống kính Viltrox dường như không hoạt động chính xác trong thời điểm ra mắt Sony a7 V, với một số người thậm chí còn cáo buộc Sony cố tình chặn Viltrox dù Sony không làm vậy.

Thứ hai, và có liên quan, không có gì đảm bảo rằng các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba không thể vượt qua bất kỳ khóa phần mềm nào mà một thương hiệu máy ảnh đặt ra thông qua các bản cập nhật firmware của riêng họ. Ví dụ, Viltrox chỉ mất khoảng một tuần để khắc phục vấn đề với chiếc Sony a7 V.

Trước đó tác giả đã đặt câu hỏi: Liệu Canon có thực hiện lời đe dọa từ năm 2022 và thực sự kiện lần này? Tác giả nghĩ câu trả lời là có, nhưng sẽ quyết liệt hơn nhiều. Tác giả nghĩ Canon sẽ đồng thời kiện Viltrox ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và bất kỳ nơi nào mà Viltrox đang vận chuyển các ống kính vi phạm của mình với mục tiêu áp đảo Viltrox bằng một trận chiến pháp lý quốc tế.

Canon sẽ làm điều này khi biết rằng họ rất có thể sẽ thua ở Trung Quốc, nhưng điều đó có thể thúc đẩy Viltrox ngồi vào bàn đàm phán và thảo luận về một thỏa thuận ngoài tòa án. Nếu bạn tạo đủ áp lực ở nhiều quốc gia cùng lúc, điều đó thường thúc đẩy một thỏa thuận kinh doanh hợp lý, nơi Viltrox sẽ trả một loại phí bản quyền hoặc lệ phí nào đó để sản xuất ống kính ngàm RF.

Thành thật mà nói, điều đó nghe có vẻ khá tuyệt vời. Đó là kết quả mà mọi người đều mong muốn ngay từ đầu.

Tương Lai Nào Cho Ngàm Ống Kính Máy Ảnh?

Chiến thắng của Viltrox đã thay đổi động lực quyền lực, có thể buộc Canon mở ngàm RF và hướng tới một hệ thống cấp phép tương tự như ngàm E của Sony, cho phép các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba tham gia và trả phí bản quyền.

Tất cả điều này chỉ xảy ra nếu Viltrox, hoặc bất kỳ nhà sản xuất ống kính bên thứ ba Trung Quốc nào khác, quyết định thực hiện bước đầu tiên và tiếp tục sản xuất ống kính ngàm RF. Nhưng nếu bất kỳ ai trong số họ quyết định cuộc chiến này đáng giá, Canon có thể sẽ phải chấp nhận điều không thể tránh khỏi: ngàm của họ không thể tiếp tục đóng.

Trong tương lai có thể này, Canon có thể sẽ thiết lập một chương trình và hệ thống tương tự như Sony đang có cho ngàm E: trở thành đối tác chính thức của ngàm, được tiếp cận với các kỹ sư của Canon, và có thể chấp nhận một hạn chế về tốc độ chụp tối đa (Sony giới hạn hiệu suất của ống kính bên thứ ba ở 15 khung hình mỗi giây). Điểm khác biệt duy nhất là Canon có thể sẽ yêu cầu một khoản phí cấp phép.

Mặc dù là đối thủ cạnh tranh, Canon có lẽ không muốn thấy các thương hiệu đồng hương Nhật Bản như Sigma và Tamron thất thế trước các nhà sản xuất ở Trung Quốc. Tất cả họ đều nằm trong cùng hội đồng CIPA và tất cả họ sẽ chọn hành động vì lợi ích tốt nhất để duy trì sự thành công của các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhật Bản khi đối mặt với mối đe dọa quốc tế này. Vì vậy, nếu các thương hiệu Trung Quốc buộc Canon phải nhượng bộ, có vẻ khó có khả năng ngàm sẽ không được mở ở một mức độ nào đó trên diện rộng.

PetaPixel đã hỏi Canon về tất cả những điều này, và phản hồi là điều đã được dự đoán:

“Canon không bình luận về các thủ tục pháp lý hoặc hoạt động kinh doanh của các công ty khác. Chúng tôi vẫn tập trung vào việc cung cấp các giải pháp sáng tạo cho khách hàng, đồng thời tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ ở mọi thị trường mà chúng tôi hoạt động,” hãng chia sẻ với PetaPixel.

Tuy nhiên, tác giả thấy rất khó tin rằng công ty không suy nghĩ về tất cả những điều này. Đây chắc chắn là một cuộc thảo luận nội bộ hàng đầu. Tất cả những gì cần làm là bất kỳ nhà sản xuất ống kính Trung Quốc nào tiếp tục sản xuất ống kính ngàm RF và bắt đầu đưa chúng ra thị trường. Tại thời điểm đó, hòn đá tượng trưng sẽ bắt đầu lăn xuống dốc.

Tất cả điều này còn chưa tính đến khu vực bán hàng khổng lồ và cực kỳ mạnh mẽ là Trung Quốc. Ngay cả khi tất cả các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba này chỉ bán ống kính của họ ở Trung Quốc, điều đó có nghĩa là các thương hiệu máy ảnh sẽ mất quyền kiểm soát khu vực bán hàng lớn thứ hai thế giới. Họ không thể bỏ qua điều đó.

Lần đầu tiên trong thế hệ này, quyền lực nằm trong tay các nhà sản xuất ống kính bên thứ ba – dù tốt hay xấu.

Tác giả: Nexshop

NexShop là cửa hàng máy ảnh, máy quay chính hãng tại Hà Nội. Nơi mua sắm máy ảnh và các thiết bị công nghệ chính hãng với đầy đủ các mặt hàng từ phụ kiện đến các dòng sản phẩm cao cấp. Thương hiệu có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, ống kính, máy ảnh, thiết bị công nghệ,... NexShop phụ trách chuyên môn viết bài chia sẻ kiến thức mang đến những thông tin hữu ích cho bạn đọc.

Số điện thoại: 0868417786

Email: okharon@gmail.com

Địa chỉ: Số 10 - Ngõ 12 - Phố Trần Quý Kiên - Quận Cầu Giấy - Thành Phố Hà Nội"